De afgelopen jaren hebben veel scholen een duidelijke keuze gemaakt: de telefoon moet uit de klas. Soms zelfs uit het gebouw. Het besluit is begrijpelijk. Telefoons verstoren de aandacht, verlagen de concentratie en trekken leerlingen voortdurend weg uit het leerproces.
Maar steeds vaker horen we dezelfde reactie uit scholen die dit beleid hebben ingevoerd: “De telefoon is weg, maar de onrust niet.”
Leerlingen zijn sneller afgeleid, zoeken andere prikkels of lijken juist leeg en ongemotiveerd. De rust die werd verwacht, blijft uit.
Dat is geen mislukking van het beleid. Het is een signaal dat er iets ontbreekt.
Focus verdwijnt niet door telefoons, maar door wat telefoons doen met het brein
Telefoons zijn geen passieve hulpmiddelen. Ze zijn actief ontworpen om het brein te prikkelen. Elke melding, swipe of nieuwe video activeert het dopaminesysteem: het deel van de hersenen dat betrokken is bij motivatie, verwachting en beloning.
Bij jongeren werkt dit systeem extra sterk. Hun brein is nog in ontwikkeling, met een beloningssysteem dat sneller reageert dan de rem. Dat maakt hen gevoeliger voor snelle, onvoorspelbare prikkels. Niet omdat ze zwak zijn, maar omdat hun brein zo is gebouwd.
Wanneer leerlingen dag in dag uit gewend raken aan korte dopaminepieken, verschuift hun norm. Rust voelt dan niet neutraal, maar leeg. Aandacht vraagt moeite. Focus wordt ervaren als saai.
Wat er gebeurt als je alleen verbiedt
Wanneer een school de telefoon ineens weghaalt, valt die constante bron van prikkels weg. Veel scholen verwachten dat daarmee automatisch de concentratie terugkeert. In werkelijkheid gebeurt vaak het tegenovergestelde.
Leerlingen worden onrustig, praten meer, friemelen, zoeken spanning bij elkaar of trekken zich juist terug. Dat gedrag wordt soms gezien als weerstand of puberaal gedrag, maar het is vooral een teken van een brein dat moet ontwennen.
Dopamine herstelt zich niet direct. Het brein moet opnieuw leren omgaan met uitgestelde beloning, met verveling en met aandacht vasthouden zonder constante prikkel. Dat proces vraagt tijd én begeleiding.
Zonder die begeleiding verschuift het probleem. De telefoon verdwijnt, maar de onderliggende onrust blijft.
Waarom focus geen regel is, maar een vaardigheid
Focus is geen knop die je omzet met een verbod. Het is een vaardigheid die ontwikkeld moet worden. Net als lezen of samenwerken. Dat betekent dat scholen niet alleen beleid nodig hebben, maar een focuscultuur.
In zo’n cultuur leren leerlingen:
-
wat prikkels met hun brein doen
-
waarom aandacht soms moeilijk voelt
-
hoe ze spanning kunnen reguleren
-
dat verveling geen vijand is, maar een overgangsfase
Wanneer leerlingen begrijpen wat er in hen gebeurt, ontstaat er eigenaarschap. Het gesprek verschuift van “je mag dit niet” naar “zo help je jezelf”.
Van telefoonbeleid naar focusbeleid
Scholen die hierin stappen zetten, maken een duidelijke verschuiving. De telefoon is niet langer het middelpunt van het beleid, maar een onderdeel van een breder verhaal over mentale gezondheid en leren.
Een focusbeleid kijkt niet alleen naar wat verboden wordt, maar naar wat wordt opgebouwd. Het erkent dat het brein tijd nodig heeft om te herstellen van overprikkeling. En het ondersteunt dat herstel actief, in plaats van het te verwachten.
Daarmee wordt het klaslokaal niet prikkelarm, maar prikkelbewust.
De rol van kennis over dopamine
Een belangrijk onderdeel van focusherstel is kennis. Wanneer leerlingen begrijpen hoe dopamine werkt, herkennen ze hun eigen gedrag sneller. Ze zien waarom ze zich onrustig voelen zonder telefoon, waarom school soms “niets doet” vergeleken met social media, en waarom focus in het begin moeite kost.
Die kennis haalt schuld en strijd uit het gesprek. Het maakt gedrag bespreekbaar zonder veroordeling. En het geeft leerlingen taal voor wat ze ervaren.
Dat is geen zachte aanpak, maar een realistische.
Hoe EpexMind scholen hierin begeleidt
Bij EpexMind helpen we scholen de stap te maken van verbod naar bewust beleid. We verbinden telefoonbeleid aan inzicht in dopamine, stress en zelfregulatie. Niet als losse les, maar als onderdeel van een bredere visie op leren en mentale veerkracht.
We zien dat scholen die deze stap zetten minder strijd ervaren, meer rust zien ontstaan en een sterker fundament leggen voor motivatie en focus op de lange termijn.
Niet door alles los te laten.
Maar door beter te begrijpen wat er speelt.
Tot slot
Een telefoonverbod kan een startpunt zijn. Maar zonder aandacht voor herstel van het brein blijft het effect beperkt.
Wie echt wil werken aan focus, moet verder kijken dan regels.
Niet naar strengere handhaving, maar naar sterkere vaardigheden.
Daar begint duurzaam onderwijs als je het ons vraagt.
Download meer informatie
