Pesten is zelden een los incident. In scholen waar pestgedrag blijft terugkeren, speelt er bijna altijd iets diepers: onveiligheid in de groep, spanning bij individuele leerlingen en een gebrek aan vaardigheden om met die spanning om te gaan. Toch wordt pesten vaak nog aangepakt met gesprekken, regels en sancties. Goed bedoeld, maar in de praktijk onvoldoende.
Rots & Water wordt in het onderwijs steeds vaker ingezet bij pestproblematiek. Niet omdat het pesten “oplost”, maar omdat het werkt op het niveau waar pesten ontstaat: gedrag onder druk. In dit artikel leggen we uit waarom veel anti-pestaanpakken vastlopen, wat Rots & Water daarin anders doet en wanneer het wél effectief is.
Waarom praten over pesten vaak niet genoeg is
Wanneer pesten wordt gesignaleerd, volgt meestal een logisch stappenplan. Gesprekken met betrokken leerlingen, afspraken maken, soms een waarschuwing of straf. Dat kan tijdelijk rust geven, maar het onderliggende patroon verandert zelden.
Dat komt omdat pesten niet primair een moreel probleem is, maar een regulatieprobleem. Leerlingen die pesten, doen dat vaak niet vanuit bewuste slechtheid, maar vanuit spanning, onzekerheid, behoefte aan controle of status. Leerlingen die gepest worden, missen vaak de innerlijke vaardigheden om grenzen voelbaar en duidelijk neer te zetten.
Zolang die vaardigheden ontbreken, blijft het systeem kwetsbaar. Dan verschuift het probleem van leerling naar leerling, of van moment naar moment.
Wat Rots & Water anders doet bij pesten
Rots & Water werkt niet op het niveau van “dit mag niet”, maar op het niveau van hoe reageer je wanneer het spannend wordt. De training maakt leerlingen bewust van wat er in hun lichaam gebeurt bij stress, confrontatie of sociale druk. Ze leren spanning herkennen, reguleren en daar gedrag aan koppelen.
Dat is cruciaal bij pesten. Want pesten ontstaat bijna altijd in situaties waarin spanning oploopt: in de groep, tijdens pauzes, online, of wanneer grenzen vaag zijn. Rots & Water leert leerlingen schakelen tussen stevig staan en flexibel reageren. Niet als trucje, maar als vaardigheid.
Voor de gepeste leerling betekent dat: leren aanwezig blijven, contact houden, grenzen voelen en uitspreken zonder agressie of terugtrekking. Voor de pester betekent het: leren omgaan met spanning, frustratie of behoefte aan controle zonder die af te reageren op een ander.
Waarom sommige Rots & Water-trajecten toch weinig effect hebben
Belangrijk om eerlijk te zijn: Rots & Water werkt niet automatisch. Scholen die weinig effect zien, maken vaak dezelfde fouten.
Soms wordt de training te geïsoleerd ingezet, als los project naast het dagelijkse onderwijs. Leerlingen leren vaardigheden, maar herkennen ze niet terug in de reacties van docenten of de cultuur van de school. Dan blijft het iets van “die training”, in plaats van iets wat gedragen wordt.
In andere gevallen wordt Rots & Water ingezet als oplossing voor één probleemleerling, terwijl pesten vrijwel altijd een groepsdynamisch vraagstuk is. Als alleen individuen worden getraind, maar de groep niet verandert, blijft het systeem in stand.
Ook wordt Rots & Water soms ingezet als snelle interventie, terwijl het juist vraagt om herhaling, taal en borging.
Wanneer Rots & Water wél effectief is bij pesten
Rots & Water werkt aantoonbaar beter wanneer het onderdeel is van een bredere aanpak van sociale veiligheid. Dat betekent dat niet alleen leerlingen, maar ook docenten begrijpen wat er gebeurt onder gedrag.
Wanneer een docent spanning in de klas herkent en daarop regulerend reageert, wordt het effect van de training versterkt. Leerlingen merken dan dat de vaardigheden niet alleen van henzelf worden verwacht, maar ook worden ondersteund door de omgeving.
Daarnaast werkt Rots & Water het best wanneer de focus niet alleen ligt op “stoppen met pesten”, maar op het versterken van weerbaarheid, zelfregulatie en groepsveiligheid. Dat zijn voorwaarden waaronder pesten minder kans krijgt.
De rol van EpexMind in pestaanpak met Rots & Water
Bij EpexMind zetten we Rots & Water nooit los in. We koppelen het aan inzicht in stress, prikkels, impulscontrole en groepsdynamiek. Pesten wordt daarbij niet gezien als incident, maar als signaal van spanning in het systeem.
Onze trajecten combineren training met observatie, reflectie en borging. We werken met leerlingen, maar ook met teams, zodat de school dezelfde taal spreekt over gedrag, grenzen en veiligheid. Dat voorkomt dat leerlingen na de training terugvallen in oude patronen.
Scholen die deze integrale aanpak volgen, merken dat pestgedrag afneemt omdat de voedingsbodem verdwijnt. Niet doordat leerlingen “braaf” worden, maar doordat ze sterker en bewuster worden.
Tot slot
Pesten vraagt om meer dan gesprekken en regels. Het vraagt om het versterken van vaardigheden die leerlingen vaak nooit expliciet hebben geleerd: omgaan met spanning, grenzen voelen, contact houden onder druk.
Rots & Water kan daarin een krachtig instrument zijn — mits het goed wordt ingebed. Niet als snelle oplossing, maar als fundament onder sociale veiligheid.
Wie echt wil werken aan een pestvrije school, moet durven kijken voorbij het gedrag. Daar begint de echte verandering.
Download onze kleurplaat
