Je gebruikt hem elke seconde van de dag maar de meeste mensen weten nauwelijks hoe hij werkt. Je brein is het meest complexe orgaan dat de natuur ooit heeft geproduceerd: drie pond weefsel met honderd miljard zenuwcellen en biljoenen verbindingen daartussen. Maar om te begrijpen hoe het brein je gedrag, je emoties en je beslissingen stuurt, hoef je geen neurowetenschapper te zijn. Een rondleiding in drie lagen is genoeg.
Laag 1: het reptielenbrein
Diep in je hersenen, direct boven het ruggenmerg, zit het oudste deel van je brein. We noemen het het reptielenbrein omdat het evolutionair zo oud is dat reptielen het ook hebben. Het regelt de basale lichaamsfuncties die je in leven houden: ademhaling, hartslag, bloeddruk, slaap-waakritme en de vecht-vlucht-bevriezingsreactie. Dit deel van je brein is volledig automatisch. Je hoeft er niet over na te denken en je kunt het ook niet bewust uitschakelen. Als er gevaar is, reageert het reptielenbrein voordat je bewuste denken ook maar in actie is gekomen.
Het reptielenbrein is territoriaal, impulsief en gericht op overleven. Het denkt niet na over gevolgen. Het reageert.
Laag 2: het limbisch systeem
Om het reptielenbrein heen zit het limbisch systeem, ook wel het zoogdierenbrein genoemd. Dit deel van het brein is evolutionair jonger en komt voor bij alle zoogdieren. Het limbisch systeem is het emotionele centrum van je brein: het verwerkt gevoelens, vormt herinneringen en regelt sociale bindingen.
De bekendste structuur in het limbisch systeem is de amygdala, het alarmsysteem dat gevaar detecteert en emotionele reacties aanstuurt. Maar ook de hippocampus, betrokken bij geheugenvorming, en de hypothalamus, die hormonen regelt, maken deel uit van dit systeem. Het limbisch systeem werkt snel, associatief en emotioneel. Het vraagt niet wat is de beste beslissing maar wat voelt goed of gevaarlijk.
Laag 3: de neocortex
De buitenste laag van je brein is de neocortex, het jongste en meest ontwikkelde deel. De neocortex is wat mensen onderscheidt van andere dieren. Hij is verantwoordelijk voor taal, logisch denken, planning, creativiteit, zelfbewustzijn en het vermogen om gevolgen te overzien. Het voorste deel van de neocortex, de prefrontale cortex, is het meest menselijke deel van je brein: het deel dat je laat nadenken voor je handelt, impulsen remt en langetermijndoelen laat meewegen in beslissingen van nu.
De neocortex werkt langzamer dan de andere twee lagen maar genuanceerder. Hij kan het grote plaatje zien, alternatieven afwegen en beslissen wat je echt wilt in plaats van wat je op dit moment voelt.
Wanneer die drie lagen met elkaar in conflict zijn
De drie lagen van je brein werken niet altijd in harmonie. Sterker nog: veel van het gedrag dat je achteraf betreurt, is het resultaat van een conflict tussen die lagen. Je reptielenbrein of limbisch systeem reageert razendsnel op een prikkel: je wordt boos, bang of verleidigd. Je prefrontale cortex probeert te remmen en te relativeren maar is te laat of te zwak om de reactie te stoppen.
Dat is waarom je iets zegt wat je niet meende. Waarom je je voornemen om gezond te eten overboord gooit als je moe bent. Waarom je in de file opeens kwaad wordt op een situatie waar je niets aan kunt veranderen. Het zijn geen karakterfouten maar conflicten tussen hersensystemen met verschillende snelheden en verschillende prioriteiten.
Wat dit betekent voor jouw gedrag
Begrijpen dat je brein uit drie lagen bestaat die elk hun eigen logica hebben, verandert hoe je naar je eigen gedrag kijkt. Je bent niet alleen je bewuste gedachten. Je bent ook je automatische reacties, je emotionele associaties en je overlevingsinstincten. Die drie lagen reageren tegelijk op de wereld om je heen en de uitkomst is de som van die reacties.
Het goede nieuws is dat je die balans kunt beïnvloeden. Niet door de lagere lagen uit te schakelen maar door de prefrontale cortex sterker te maken en te leren hoe je de amygdala kunt kalmeren. Hoe dat werkt, lees je in de volgende blogs in deze reeks.
Bij EpexMind werken we met jongeren aan precies dat: begrijpen hoe hun brein werkt en leren hoe ze hun gedrag bewuster kunnen sturen. Via de Dopamine training en de Van Stress naar Focus training geven we jongeren inzicht in hun eigen brein. Neem contact op of bekijk ons aanbod.
