Het gebeurt de beste docenten. Er is een conflict en drama in de klas. Je grijpt in. Je probeert te helpen, te bemiddelen, recht te zetten wat scheef is. En ergens in dat proces merk je dat je zelf onderdeel bent geworden van de dynamiek die je probeerde te doorbreken. Je bent redder geworden. Of aanklager. Of je voelt je zelf als slachtoffer van een situatie die je niet onder controle hebt.
Dat is niet jouw fout. Het is hoe de dramadriehoek werkt. Hij trekt mensen erin, ook mensen die het patroon kennen en er bewust niet in willen stappen. De driehoek is een systeem en systemen hebben de neiging om mensen in hun logica mee te trekken.
Maar het is mogelijk om buiten de driehoek te blijven. En als een docent dat kan, verandert de dynamiek in de klas fundamenteel.
Hoe docenten in de driehoek terechtkomen
De meest voorkomende rol voor docenten in de dramadriehoek is de redder. Als er een conflict is tussen leerlingen, is de neiging om in te springen, te bemiddelen, het op te lossen. Dat voelt goed en het lijkt de juiste rol. Maar de redder lost het probleem op voor de betrokkenen in plaats van met hen. En daarmee houdt de redder het slachtoffer in zijn rol en de aanklager in zijn rol. Het systeem verandert niet.
Soms schuift de docent door naar de aanklager. Als het gedrag te ver gaat, als de geduldsgrens is bereikt, als de klas voor de derde keer hetzelfde laat zien. Dan klinkt de stem harder, worden de woorden scherper en wordt er gewezen naar wie schuld heeft. Dat geeft even lucht, maar het voegt een nieuwe aanklager toe aan een systeem dat al vol zit met aanklagers.
Wat buiten de driehoek blijven inhoudt
Buiten de dramadriehoek blijven betekent niet dat je passief bent of dat je niet ingrijpt. Het betekent dat je ingrijpt vanuit een positie die buiten de drie rollen valt. Die positie is die van de getuige: iemand die ziet wat er gebeurt, het benoemt zonder oordeel en leerlingen uitnodigt om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor wat er speelt.
In de winnaarsdriehoek is de equivalente rol die van de helper: iemand die ondersteuning biedt maar alleen als daarom gevraagd wordt en op een manier die de ander sterker maakt in plaats van afhankelijker. Dat is een fundamenteel andere positie dan de redder.
Concrete technieken om buiten de driehoek te blijven
Er zijn een aantal technieken die helpen om buiten de dramadriehoek te blijven als docent. De eerste is de pauze: voor je reageert op een situatie, neem je een moment. Dat moment is genoeg om te voorkomen dat je automatisch in de redder- of aanklagerrol schiet.
De tweede is vragen stellen in plaats van antwoorden geven. In plaats van “jullie moeten dit zo oplossen” vraag je “wat denken jullie dat er nodig is om dit op te lossen?” Die verschuiving geeft de verantwoordelijkheid terug aan de leerlingen en houdt jou buiten de driehoek.
De derde is benoemen wat je ziet zonder te oordelen. “Ik zie dat er spanning is tussen jullie” is anders dan “jullie gedragen je weer niet normaal.” De eerste is een observatie. De tweede is een oordeel dat je direct in de aanklagerrol plaatst.
Hoe bewustzijn van de driehoek het werk verlicht
Docenten die de dramadriehoek kennen en herkennen, rapporteren dat hun werk lichter aanvoelt. Niet omdat de situaties minder complex worden, maar omdat ze minder persoonlijk betrokken raken bij de dynamieken in de klas. Ze zien het patroon voor wat het is: een systeem dat draait, niet een aanval op hen persoonlijk. En dat perspectief geeft ruimte om effectiever te reageren.
Hoe EpexMind docenten hierbij ondersteunt
De training Drama naar Verbinding in de Klas van EpexMind is primair gericht op leerlingen, maar biedt ook handvatten voor docenten. Na elke training vindt een overdracht plaats waarbij de trainer de docent concrete aanknopingspunten geeft voor hoe hij of zij buiten de dramadriehoek kan blijven in de dagelijkse praktijk.
Want een klas die leert om vanuit verbinding te werken, heeft een docent nodig die dat zelf ook kan. En dat is een vaardigheid die te leren is.
Wil je weten hoe de training werkt voor jouw klas én voor jou als docent? Bekijk ons aanbod via de Drama naar Verbinding voor professionals pagina of neem contact op.
