Je bent gezakt. Die twee woorden voelen als een muur. Alles wat je de afgelopen maanden hebt gedaan, alle spanning, alle uren, alle examens, en toch is het niet genoeg geweest. Het moment waarop je het ziet of hoort is er een dat veel jongeren lang bijblijft. En de gevoelens die daarna komen zijn groot, verwarrend en soms overweldigend.
Dit blog is er niet om je te vertellen dat het allemaal goed komt. Dat weet je zelf ook wel, ergens. Maar het is er om eerlijk te zijn over wat je nu voelt, wat het betekent en wat je opties zijn.
Wat je nu waarschijnlijk voelt
Schaamte is voor veel jongeren het eerste en zwaarste gevoel. Het idee dat iedereen het weet. Dat vrienden en klasgenoten geslaagd zijn en jij niet. Dat je ouders teleurgesteld zijn of dat je ze teleurgesteld hebt. Die schaamte is begrijpelijk maar hij liegt ook. Want wat er op dat moment lijkt, namelijk dat jij degene bent die het niet kan, klopt niet. Een eindexamen is een momentopname. Het meet wat je op een specifiek moment, onder specifieke omstandigheden, op een specifieke manier kunt laten zien. Het meet niet wie je bent, hoe slim je bent of wat je allemaal kunt bereiken.
Daarna komt vaak een golf van andere gevoelens. Verdriet. Boosheid, soms op jezelf, soms op de situatie. Angst voor wat er nu moet gebeuren en wat anderen zullen zeggen. Vermoeidheid, want de spanning van de examentijd heeft energie gekost en dit nieuws vraagt nog meer. Al die gevoelens tegelijk kunnen overweldigend zijn. Dat is normaal. Je hoeft ze niet meteen op te lossen.
Gun jezelf een moment
De dag van de uitslag is niet de dag om grote beslissingen te nemen. Je hoeft vandaag niet te weten wat je gaat doen, hoe je het gaat aanpakken en wat je plan is. Je hoeft vandaag alleen maar door de dag te komen.
Praten helpt, als er iemand is bij wie je je veilig voelt. Niet iemand die meteen oplossingen geeft of begint over wat je de volgende keer anders moet doen. Maar iemand die gewoon luistert en er is. Als dat moeilijk te vinden is, is schrijven ook een uitweg. Opschrijven wat je voelt zonder oordeel, alleen om het eruit te krijgen.
Wat niet helpt is jezelf urenlang vergelijken met klasgenoten op sociale media, de balans opmaken van alles wat je fout hebt gedaan of je hoofd vullen met worst-case scenario’s over de toekomst. Die dingen voelen op het moment soms onvermijdelijk maar ze maken de pijn groter zonder iets op te lossen.
Wat het niet betekent
Gezakt zijn voor je eindexamen betekent niet dat je dom bent. Het betekent niet dat je niet hard genoeg hebt gewerkt, want hard werken en het op het juiste moment kunnen laten zien zijn twee verschillende dingen. Het betekent niet dat je toekomst bepaald is of dat je pad voorbij is. Het voelt misschien wel zo, maar dat gevoel is geen feite.
Veel mensen die later in hun leven succesvol zijn, hebben op een gegeven moment een grote tegenslag gehad op school. Niet omdat tegenslag noodzakelijk is voor succes, maar omdat een eindexamen niet de enige maat is voor wie je bent en wat je kunt. Dat is geen troost om de pijn weg te praten maar een eerlijk perspectief dat de moeite waard is om vast te houden.
Wat zijn je opties?
Als je gezakt bent voor je eindexamen zijn er meerdere wegen voorwaarts, afhankelijk van hoeveel vakken je hebt en met welke resultaten. De school informeert je over de exacte regels en mogelijkheden, maar in de meeste gevallen zijn er drie opties.
De eerste is een herkansing in hetzelfde jaar, als je in aanmerking komt op basis van de regels voor het aantal onvoldoendes en de compensatiemogelijkheden. De tweede is het jaar overdoen, waarbij je opnieuw examen doet voor alle vakken of voor een deel ervan. De derde is een andere route, zoals een ander niveau, een andere opleiding of een andere manier om je diploma te halen.
Welke optie het beste past hangt af van wat er is misgegaan, wat je wilt bereiken en wat realistisch is. Dat gesprek is het beste te voeren als de eerste schok wat gezakt is, met de school en met mensen die je kennen en die je kunnen helpen een helder beeld te krijgen.
Hoe je omgeving reageert en hoe je daarmee omgaat
De reacties van mensen om je heen kunnen moeilijk zijn, ook als ze het goed bedoelen. Sommige mensen weten niet wat ze moeten zeggen en zeggen daardoor iets wat onhandig voelt. Anderen geven meteen advies terwijl je daar nog helemaal niet aan toe bent. En een enkele keer zijn er mensen die reageren op een manier die pijn doet.
Je hoeft niet op elke reactie in te gaan. Je mag aangeven dat je er nu niet over wilt praten. Je mag de ruimte nemen die je nodig hebt. En je mag ook de mensen in je omgeving laten weten wat je op dit moment nodig hebt, of dat nu stilte is, aanwezigheid of gewoon samen iets doen zonder dat het over het examen gaat.
Als de gevoelens te groot worden
Voor sommige jongeren zijn de gevoelens na het zakken voor het eindexamen groter dan ze alleen kunnen dragen. Als de somberheid aanhoudt, als je nergens meer zin in hebt, als de schaamte zo groot is dat je mensen vermijdt of als je gedachten een kant op gaan die je zorgen baart, is het belangrijk om hulp te zoeken. Niet morgen maar nu.
Praat met een vertrouwde volwassene, de huisarts of een professional. Jezakt zijn voor je examen is een moeilijk moment maar het is niet het einde. En je hoeft het niet alleen te dragen.
Bij EpexMind helpen we jongeren die vastlopen, ook na moeilijke schoolmomenten zoals het zakken voor een eindexamen. Via coaching kijken we samen wat er speelt en welke stap het beste past. Neem contact op of bekijk ons aanbod.
