Ze kijkt voor de honderdste keer op sociale media of er nieuwe reacties zijn op haar post. Er zijn er twee. Dat zijn er te weinig. Ze begint zich af te vragen of de foto niet goed genoeg was, of ze er niet goed genoeg uitziet, of mensen haar misschien niet aardig vinden. Die gedachten spiralen verder terwijl ze alweer scrolt, op zoek naar iets wat het gevoel wegneemt. Maar het gevoel gaat niet weg. Het wordt groter.
Dit is geen uitzonderlijk scenario. Het is de dagelijkse realiteit van miljoenen jongeren die opgroeien met TikTok, Instagram en andere platforms die zijn gebouwd op sociale validatie. En de verbinding tussen die platforms en angstklachten bij jongeren is inmiddels goed gedocumenteerd in onderzoek.
Hoe TikTok en Instagram angst voeden
TikTok en Instagram zijn algoritmegedreven platforms die laten zien wat het meest engaging is, niet wat het meest waarheidsgetrouw of gezond is. Dat betekent dat jongeren worden blootgesteld aan een stroom van content die is geoptimaliseerd voor maximale emotionele reactie: de mooiste lichamen, de meest perfecte levens, de meest spectaculaire momenten.
Die stroom creëert een referentiekader dat niet realistisch is maar wel voelt als normaal. Jongeren die hun eigen leven vergelijken met die gefilterde feed, missen altijd. En dat constante gevoel van tekortschieten is een directe voedingsbodem voor angst.
Daar komt bij dat het uitblijven van likes en reacties door het brein wordt verwerkt als sociale afwijzing. Voor jongeren, wiens brein zo is bedraad dat sociale acceptatie aanvoelt als overleven, is die afwijzing niet neutraal. Het activeert dezelfde angstreactie als een echte sociale bedreiging. En als die reactie tientallen keren per dag wordt getriggerd, heeft dat cumulatieve effecten op het angstniveau.
De angst om te missen: FOMO
Een specifieke vorm van angst die door sociale media wordt gevoed, is FOMO: Fear Of Missing Out, de angst om iets te missen. Jongeren zien via sociale media voortdurend dat anderen dingen doen, bij elkaar zijn, plezier hebben. De vraag die zich opdringt is: waarom ben ik er niet bij? Die vraag voelt onschuldig maar zaait onzekerheid: ben ik niet populair genoeg? Worden mensen mij niet leuk genoeg?
FOMO drijft jongeren om voortdurend online te zijn, zodat ze niets missen. Maar voortdurend online zijn houdt de angst in stand. Het is een cirkel die zichzelf voedt: angst om iets te missen leidt tot meer schermtijd, meer schermtijd leidt tot meer blootstelling aan wat anderen doen, wat leidt tot meer angst om iets te missen.
Wat de wetenschap zegt
Onderzoek naar de relatie tussen sociale media en mentale gezondheid bij jongeren laat een consistent beeld zien. Intensief gebruik van sociale media hangt samen met hogere niveaus van angst, depressieve klachten en een lager zelfvertrouwen, met name bij meisjes. Het verband is het sterkst bij passief gebruik, scrollen en kijken zonder actief deel te nemen, in vergelijking met actief gebruik waarbij jongeren zelf content maken en echte gesprekken voeren.
Dat onderscheid is nuttig: niet alle schermtijd is gelijk. Maar de manier waarop de meeste jongeren sociale media gebruiken, passief scrollend door een eindeloze stroom gefilterde content, is precies de variant die het meest schadelijk is voor het zelfvertrouwen en de angstgevoelens.
Wat jongeren zelf kunnen doen
Bewustzijn is de eerste stap. Een jongere die begrijpt hoe TikTok en Instagram zijn gebouwd en welk effect ze hebben op zijn brein en zijn angstniveau, staat in een andere positie dan een jongere die alleen maar voelt dat hij zich er slecht door voelt zonder te begrijpen waarom.
Concrete stappen die helpen zijn het bewust curatoren van de feed: accounts die consequent angst of onzekerheid veroorzaken, ontvolgen. Schermvrije periodes inbouwen, zeker in de avond. En actief investeren in echte sociale contacten en activiteiten die zelfvertrouwen opbouwen via echte prestaties.
Hoe EpexMind hierbij helpt
Bij EpexMind helpen we jongeren om de verbinding te begrijpen tussen sociale media, het dopaminesysteem en angst. Onze Dopamine training geeft jongeren inzicht in hoe platforms als TikTok en Instagram hun brein beïnvloeden en wat ze zelf kunnen doen om bewuster en gezonder met sociale media om te gaan.
Voor jongeren bij wie de angstklachten verder gaan dan normale onzekerheid bieden we ook individuele coaching en begeleiding. Neem contact op of bekijk onze coaching pagina voor meer informatie.
