Je hebt de uitslag gezien en er is een vak waarbij het net niet gelukt is. Je moet een herkansing doen. Dat eerste moment voelt misschien als een klap. Teleurstelling, boosheid, schaamte, het gevoel dat je hebt gefaald terwijl anderen gewoon geslaagd zijn. Al die gevoelens zijn begrijpelijk. Maar een herkansing is geen mislukking. Het is een tweede kans, en hoe je daarmee omgaat maakt het verschil.
Wat je waarschijnlijk nu voelt
De meeste jongeren die een herkansing moeten doen, beschrijven een mix van gevoelens die soms tegelijk komen en soms in golven. Teleurstelling is er bijna altijd. Je hebt hard gewerkt en het was net niet genoeg. Dat doet pijn, ook als je het rationeel begrijpt.
Schaamte is ook een veel voorkomend gevoel, en dat is misschien wel het zwaarste. Het gevoel dat iedereen het weet, dat vrienden al geslaagd zijn, dat je achterloopt. Die schaamte is begrijpelijk maar ook misleidend. Een herkansing zegt niets over hoe slim je bent of wie je bent. Het zegt alleen dat je dit vak op dit moment net niet op het vereiste niveau hebt laten zien. Dat is een verschil dat de moeite waard is om goed te onthouden.
Soms is er ook opluchting, al durven veel jongeren dat niet hardop te zeggen. De spanning van het wachten is voorbij. Er is nu duidelijkheid. En duidelijkheid, ook als het niet het nieuws is dat je wilde, geeft het brein de mogelijkheid om te schakelen van wachten naar handelen.
De valkuil van de eerste dagen
Na de uitslag volgen er vaak een paar dagen waarin het moeilijk is om ergens mee te beginnen. Je weet dat je moet leren maar je kunt je er niet toe zetten. Je voelt je gevangen tussen de teleurstelling over wat er was en de druk van wat er moet komen. Dat is een normale reactie op een moeilijk moment en het is niet hetzelfde als luiheid of gebrek aan motivatie.
De valkuil is dat die eerste paar dagen uitlopen tot een week, en dan twee weken, terwijl de herkansing dichterbij komt. De combinatie van negatieve gevoelens en uitgesteld beginnen maakt de druk steeds groter. En meer druk maakt beginnen moeilijker. Wat helpt is een concreet en klein beginpunt kiezen. Niet alles in één keer maar één ding vandaag. Één hoofdstuk doornemen, één oefening maken, twintig minuten zitten met het boek. Dat kleine beginpunt doorbreekt de stilstand en geeft het gevoel van controle terug.
Wat anders doen dan de eerste keer
Een herkansing is een kans om te begrijpen wat er de eerste keer niet goed ging en dat aan te pakken. Dat vraagt eerlijkheid met jezelf. Was het te weinig tijd? Een verkeerde manier van leren? Te veel stress op het moment van het examen zelf?
Als de manier van leren niet werkte, is het de moeite waard om te experimenteren met andere methodes: hardop uitleggen, samenvatten in eigen woorden, oefentoetsen maken in plaats van alleen herlezen. Als de stress op het examen zelf het probleem was, is het de moeite waard om daar specifiek aandacht aan te geven. Oefen met examenomstandigheden zodat het minder onbekend voelt. Oefen bewust ademhalen voor je begint. Die kleine aanpassingen kunnen een merkbaar verschil maken.
Meer tips lees: 5 tips om je herkansing alsnog te halen.
Wat examenstress doet op het moment zelf
Een van de meest frustrerende ervaringen bij een examen is dat je de stof kent maar het op het moment van het examen niet kunt ophalen. Dat heeft een neurobiologische verklaring. Bij extreme stress maakt het lichaam cortisol aan. Een beetje cortisol helpt: het maakt je scherper. Maar te veel cortisol belemmert de werking van de prefrontale cortex, het deel van het brein dat nodig is voor redeneren en ophalen van informatie. Je weet het wel, maar je kunt er niet bij. Als dit herkenbaar is, is het de moeite waard om hier voor de herkansing bewust aan te werken.
Praat erover
Een van de dingen die een herkansing zwaarder maakt dan nodig is, is de stilte eromheen. Veel jongeren praten er liever niet over omdat ze zich schamen of anderen niet willen belasten. Maar die stilte maakt het gevoel van alleen staan groter dan het is. De meeste mensen in je omgeving willen je gewoon steunen. En dat lukt beter als ze weten wat er speelt.
Als de stress te groot wordt
Als de druk van de herkansing aanvoelt als te groot om alleen te dragen, als de angst voor mislukken zo groot is dat je er niet meer goed van kunt slapen of functioneren, is het goed om hulp te zoeken. Niet omdat er iets mis met je is maar omdat je een situatie verdient waarin je het beste uit jezelf kunt halen.
Bij EpexMind helpen we jongeren die vastlopen door stress en prestatiedruk rondom examens. Via onze Van Stress naar Focus training leren jongeren hoe ze met spanning omgaan op een manier die echt werkt. Neem contact op of bekijk ons aanbod.
